Türkiye, Ortadoğu'daki güvenlik ilişkilerini kurumsal bir yapıya kavuşturmak amacıyla yeni ittifaklar ve mekanizmalar oluşturuyor. Bu adımların merkezinde Suudi Arabistan, Pakistan, Katar ve Endonezya ile yapılan güvenlik ve savunma düzenlemeleri var.
Ankara'nın "bölgesel sahiplenme" olarak adlandırdığı dış politika anlayışı, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın Haziran 2023'te görevine gelmesinin ardından uygulamaya konuldu. Fidan, bölgesel sorunların ancak bölge ülkelerinin kuracağı işbirliği mekanizmaları ve ittifaklarla çözülebileceğini savunuyor; dışarıdan gelen büyük güçlerin ise istikrarsızlığı derinleştirdiğini söylüyor.
Mekke İttifakı ve Meclis süreci
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan, 7 Ağustos'ta Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı imzaladı. Kamuoyunda Mekke İttifakı olarak bilinen anlaşmanın on altı maddelik metni onaylanmak üzere TBMM'ye gönderildi. Metne göre müttefiklerden birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, tüm müttefiklere yapılmış sayılacak. Bu madde, Türkiye'nin üyesi olduğu NATO'nun 5. Maddesine benzetiliyor.
Anlaşmada yeni ülkelerin katılımına ilişkin kararı, "çekirdek taraflar" olarak anılan Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan verecek. Katar, Kuveyt ve Bangladeş'in katılmak istediği uluslararası basına yansıdı. Fidan, yeni katılımlarla ilgili soruya "İttifak zaten genişlemek için kurulmuş bir ittifaktır" yanıtını verdi. Üç ülke, ittifakın başta İsrail olmak üzere hiçbir ülkeye karşı kurulmadığını vurguluyor.
ABD Başkanı Donald Trump, oluşuma olumlu baktığını açıkladı. Washington'un İran ile yaşanan gerilime rağmen Ortadoğu'dan tamamen çekilmeyi değerlendirmeye devam etmesi, ittifak ülkelerinin bölgesel ağırlığının gelecekte nasıl şekilleneceği sorusunu gündemde tutuyor.
Milli Savunma Bakanlığı, geçen hafta yaptığı açıklamada Suudi Arabistan'a olası askeri desteğin, anlaşmanın TBMM'de onaylanmasının ardından gündeme gelebileceğini bildirdi. Haberde, Suudi Arabistan'ın Yemen merkezli Husi saldırılarını önleyemediği ve ittifak ülkelerinden bugüne kadar somut bir askeri destek gelmediği belirtiliyor.
Savunma sanayisi ve Bedir Mutabakat Zaptı
Türkiye, Katar, Pakistan ve Endonezya savunma bakanları 21 Ekim'de Doha'da Bedir Mutabakat Zaptı'nı imzaladı. Mutabakat, taraflar arasında askeri işbirliğini geliştirmeyi ve savunma sanayisinde yetenek ve olanakları birleştirmeyi amaçlıyor. Milli Savunma Bakanlığı, 22 Ekim'deki açıklamasında mutabakatla savunma sanayisi alanında işbirliğinin güçlendirileceğini belirtti.
Habere göre Ankara, bu girişimlerle Ortadoğu'da yeni bir güvenlik mimarisi oluşturmayı ve büyüyen savunma sanayisi için yeni pazarlar bulmayı hedefliyor. R4 mekanizmasının dışişleri bakanları, 23 Ekim Cuma günü İstanbul'da Almanya, Fransa ve İngiltere'nin oluşturduğu E3 bakanlarıyla ilk kez bir araya gelecek. Toplantının sonuçlarına göre R4 + E3 formatının düzenli olarak toplanması öngörülüyor.
Arka plan
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderler düzeyinde, Hakan Fidan'ın ise bakanlar düzeyinde yaptığı temaslar sonucunda bu yıl üç mekanizma kuruldu. R4 mekanizması, 18 Mart 2026'da Riyad'da bir araya gelen dışişleri bakanlarıyla başladı ve bakanlar bugüne kadar altı kez toplandı. Dışişleri Bakanlığı kaynaklarına göre R4, kalıcı istikrarı desteklemeyi ve bölgesel meselelerde diyaloğu güçlendirmeyi amaçlıyor.
